غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )
30
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )
نقطه گذارى حروف را به عهده گرفت . » « 1 » رواياتى هم داريم كه اين عمل را تنها به مرامر نسبت مىدهد . « 2 » روايات ديگرى ، اسلم را هم ، همراه با او ذكر مىكند « 3 » و نام اين سه تن ، در بعضى از روايات تصحيف شده است . « 4 » بعضى از پژوهشگران معاصر تلاش كردهاند كه اساسا اين روايات را رد كنند و دليل آنها آثار تصنع و ساختگى بودن نامهاست كه با وزن و قافيهء مخصوص آمده : مره ، سدره و جدره ، و اين به گمان آنها تصادفى نيست ، بلكه ساختگى است . « 5 » ولى با وجود آثار تصنع در اين نامهاى مسجع و احتمال ساختگى بودن آنها ، در عين حال ، اين روايات اشاره دارد بر اينكه اشخاصى اين كار را كردهاند ، خواه نام آنها اين نامها باشد و يا نزديك به آنها ، به هر حال ، كسانى در تطور نگارش عربى نقش داشتهاند . « 6 » از روايت اوّل استفاده مىشود كه آن سه نفر ، خط عربى را از كتابت سريانى گرفتهاند و اينكه آنها خط را وضع كردند و هجاى عربى را با هجاى سريانى مقايسه نمودند . بعضى از پژوهشگران جديد ، با استناد به اين قول ( كه تنها دلالت بر استفاده مىكند نه اخذ ) و با استناد به روايت ابن نديم ، داير بر اينكه سريانيها ، خطى به نام ( اسطرنجالا ) داشتند كه قلم مصاحف شبيه آن است ، « 7 » با استناد به اين دو سند ، معتقدند كه : عربها ، خط سريانى را عاريه گرفتند و آن را در كتابت لغت عربى به كار بردند ، « 8 » و بعضى ديگر معتقدند كه : خط عربى ، تا حد استفاده از سريانى متأثر شده ، نه اينكه آن را اخذ يا از آن اقتباس كرده باشد . « 9 »
--> ( 1 ) الفهرست ، ص 4 - 5 ، و نيز ابن نديم ، در ص 5 نقل مىكند كه : « گروهى از اهل انبار حروف الف ، ب ، ت و ث را وضع كردند و عربها از آنها فرا گرفتند » ، تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 375 . ( 2 ) ابن قتيبه ، عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 23 ، و حمزهء اصفهانى ، ص 18 ، و ابن رسته ، ج 7 ، ص 191 ، ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، چاپ اوّل ، قاهره ، مكتبة النهضة المصرية ، 1948 م ، ج 3 ، ص 30 . ( 3 ) الاشتقاق ، ص 371 ، صولى ، ص 30 ، سيوطى ، المزهر ، ج 2 ، ص 346 . ( 4 ) ابوبكر بن عربى ، ج 4 ، ص 145 ، ابن دريد ، الاشتقاق ، ص 371 . ( 5 ) خليل يحيى نامى ، ص 3 ، طاهر مكى ، ص 38 . ( 6 ) . 6 tt , P 660 A . ( 7 ) ابن نديم ، الفهرست ، ص 12 . ( 8 ) جرجى زيدان ، تاريخ آداب اللغة العربية ، دار الهلال ، 1957 م ، ج 1 ، ص 227 ، علم اللغة ، على عبد الواحد واقى ، چاپ سوم . قاهره ، لجنة البيان العربى ، 1950 م ، ص 248 ، وفقه اللغه ، همو ، قاهره ، لجنة البيان العربى ، 1956 م ، ص 32 . ( 9 ) اسرائيل و لفنسون ، ص 160 ، بلا شر ، ج 1 ، ص 74 .